SCAMPER Tekniği Nedir?
SCAMPER, yaratıcı düşünmeyi sistematik hâle getiren, problem çözme ve yenilik üretme amacıyla kullanılan bir fikir geliştirme tekniğidir.
Mevcut bir ürün, hizmet, süreç veya fikri farklı açılardan sorgulayarak yeni ve özgün çözümler üretmeyi sağlar.
SCAMPER bir kısaltmadır ve her harf belirli bir sorgulama türünü temsil eder.
SCAMPER Açılımı Ne Anlama Gelir?
SCAMPER tekniği 7 temel soru setinden oluşur:
Substitute (Yerine Koy)
Bunun yerine ne kullanılabilir?
- Malzeme değiştirilebilir mi?
- İnsan yerine teknoloji kullanılabilir mi?
- Fiziksel yerine dijital olabilir mi?
Örnek:
Sınıf içi anlatım → video dersler
Combine (Birleştir)
Neyi neyle birleştirebiliriz?
- İki ürünü tek üründe toplayabilir miyiz?
- İki süreci birleştirebilir miyiz?
Örnek:
Telefon + kamera → akıllı telefon
Adapt (Uyarlama)
Başka bir alandaki çözüm buraya uyarlanabilir mi?
- Farklı sektörlerden ilham alınabilir mi?
- Geçmişte işe yarayan bir şey uyarlanabilir mi?
Örnek:
Oyunlardaki seviye sistemi → eğitim platformları
Modify / Magnify / Minify (Değiştir / Büyüt / Küçült)
Boyut, hız, renk, süre, yoğunluk değiştirilebilir mi?
- Daha büyük / daha küçük olabilir mi?
- Daha hızlı / daha yavaş?
- Daha sade / daha detaylı?
Örnek:
Uzun raporlar → tek sayfalık özet dashboard’lar
Put to Another Use (Başka Amaçla Kullan)
Bu başka nerede kullanılabilir?
- Farklı bir hedef kitle?
- Farklı bir kullanım senaryosu?
Örnek:
QR kod → menü yerine ödeme ve kimlik doğrulama
Eliminate (Ortadan Kaldır)
Hangi parça gereksiz?
- Sürecin hangi adımı kaldırılabilir?
- Hangi özellik aslında değer üretmiyor?
Örnek:
Fiziksel bilet → tamamen dijital giriş
Reverse / Rearrange (Tersine Çevir / Yeniden Düzenle)
Sıra, rol veya mantık tersine çevrilebilir mi?
- Süreç sondan başa çalışsa ne olur?
- Müşteri yerine kullanıcı süreci başlatsa?
Örnek:
Önce ders sonra sınav → önce problem sonra öğrenme
SCAMPER Tekniği Ne İşe Yarar?
SCAMPER özellikle şu alanlarda etkilidir:
- Yaratıcı problem çözme
- Ürün ve hizmet geliştirme
- Eğitimde yaratıcı düşünme
- Girişimcilik ve iş modeli tasarımı
- Pazarlama ve inovasyon çalışmaları
Tekniğin gücü, “ilham beklemek” yerine doğru soruları sormaya dayanır.
SCAMPER Nasıl Uygulanır?
1. Mevcut problemi veya ürünü tanımla
(Örn: “Üniversite sınavına hazırlık süreci verimsiz.”)
2. SCAMPER sorularını tek tek sor
Her harf için en az 2–3 fikir üret.
3. Fikirleri yargılamadan listele
Amaç çok fikir üretmek, elemek değil.
4. Fikirleri değerlendir ve birleştir
Uygulanabilir olanları seç.
SCAMPER Tekniğinin Avantajları
Basit ve öğretmesi kolay
Her yaş ve seviyeye uygun
Grup çalışmasına çok elverişli
Yaratıcılığı “şansa” bırakmaz
Tıkanmış düşünceyi açar
SCAMPER’ın Sınırları
Tamamen radikal yenilik üretmeyebilir
Mevcut yapıdan bağımsız düşünmek zordur
Yanlış uygulanırsa yüzeysel kalabilir
Bu nedenle SCAMPER, genellikle beyin fırtınası, design thinking ve problem framing teknikleriyle birlikte kullanılır.
Eğitimde ve İş Dünyasında SCAMPER Örneği
Eğitim:
- Ezber ders → Eliminate (gereksiz konu)
- Ders + oyun → Combine
- Oyun mekaniği → Adapt
İş dünyası:
- Uzun toplantılar → Minify
- Müşteri geri bildirimi → Reverse (müşteri süreci başlatsın)
SCAMPER, yaratıcı düşünmenin “doğuştan yetenek” değil, sorulabilir bir beceri olduğunu gösteren güçlü bir tekniktir.
Yeni bir şey icat etmekten çok, mevcut olanı farklı görmek üzerine kuruludur.
Yaratıcılık, ilham gelmesini beklemek değil;
doğru soruları sormaktır.